કુપોષણના બે કોળિયા

ગીતાઃ તારી સાથે જીવેલું આટલું યાદ

જૂના ઘરની ઓસરીએ, પેલ્લી કને, ભાએ એના બે હાથ કસકસીને પકડી રાખ્યા’તા. તે હાથ છોડાવવા એડીચૌટીનું જોર લગાવી, જોરજોરથી મમ્મી મમ્મી કરતી રોતી’તી. એને મમ્મી પાસે જવું’તું. લીમડાની લીલી સોટી સાટ સાટ કરતી તેના પગની પિંડીઓ પર પડી. સોળ ઊઠી આવ્યા. પણ તે રોતી બંધ ના થઈ, તે ના થઈ. હું તૈયાર થયો.

સંધ્યા વળી ગઈ’તી. સૂરજ ડૂબું ડૂબું. અંધારું થાય એ પહેલાં અમે ભાઈબહેન મોટા મોટા બાવળિયાઓના એક ઝુંડ નીચેથી સડસડાટ પસાર થઈ ગયાં. તળાવના થૂમડે જારનો ભારો ઉપાડી મમ્મીને આવતી જોઈ. ત્યાં ધરતી અને આભ એકબીજાને અડી ગયાં’તાં. અમે હરખાયાં.

બીજા દિવસે બપોરે, ખેરાલુના દવાખાનેથી, આંગણાના લીમડા નીચે એક જીપ આવી ઊભી. હું ઘરની બાજુની વાટમાં ઊજળી ઝીણી જેહુમાં પાટા પડે એમ ગાડી બનાવી રમતો’તો. જીપ આવતાંની સાથે હોબાળો વધ્યો. બૈરાં બધાં ઘરમાં છેડા વાળી રોવાં બેઠાં. પણ મેં રમવાનું ચાલુ રાખ્યું.
મમ્મી કહેતી’તી ગીતા રાતે ગોળ ખાવા ઊઠી’તી. ગોળ ખાવો છે, ગોળ ખાવો છે એમ કરતી’તી. પછી એ ઊઠી જ નૈ. માતાજીના ઓંણમાં આવી ગઈ. ઓળ ભાગી ગઈ.
મારાથી બે વરસ નાની. ત્યારે હું પહેલાબીજામાં નિશાળે જતો હોઈશ. મારી સાથે આવવા એ જીદે ચડતી. પણ મને શરમ આવતી. હું સાથે ન લઈ જતો.
પરિવાર સાથે પડાવેલો એક ફોટો છે. એ ફોટામાં એ જેવી રૂપાળી દેખાય છે એવી જ હતી. ફોટો જોતાં એ સાંભરે. ઘણું યાદ કરું પણ આનાથી વધુ સાંભરતું નથી. એની સાથે જીવેલું આટલું યાદ.
વર્ષો પછી આજે સમજાય છે કે એ કુપોષણનો કોળિયો બનેલી.
પૂનમડી. ગીતાની બહેનપણી. ગોળમટોળ મોઢું. ગીતા પંદર દિવસ નાની, ને પૂનમ પંદર દિવસ મોટી. મેં એને નિશાળમાંથી મળેલા ખાદીના સફેદ શર્ટ અને બ્લૂ સ્કર્ટમાં જ જોયેલી. પહેલેથી સોળિયુંવાળું ઘર. છ બહેનો અને એક ભાઈ. તેમાં સૌથી નાની પૂનમડી. ગીતાને મર્યે, મહિનો સવા મહિનો થયો. એક દહાડો પૂનમડીના ઘરમાં બધાં બૈરાંએ છેડો તાણ્યો’તો. કહેતાં’તાં ગીતાબુન પૂનમડીને પણ લેઈ ગયાં.
કુપોષણનો બીજો કોળિયો.